ประวัติกองการพยาบาล

การก่อตั้ง….กองการพยาบาล

กองการพยาบาล สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข นับเป็นหน่วยงานทางด้านการพยาบาลในระดับกระทรวงแห่งแรกและแห่งเดียวในประเทศไทย มีประวัติความเป็นมา โดยสังเขปดังนี้หลังจากที่ได้มีการสถาปนากระทรวงสาธารณสุขในปี พ.ศ.2483-2484 ประเทศไทยอยู่ระหว่างสงครามอินโดจีนและสงครามมหาเอเชียบูรพา ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสงครามโลกครั้งที่ 2 ได้เผชิญกับปัญหาทั้งโรคระบาดทั้งขาดแคลนยา ประกอบกับมีการอพยพของประชาชนหนึลูกระเบิดไปอยู่าต่างจังหวัด ความเป็นอยู่และสิ่งแวดล้อมเปลี่ยนแปลง เครื่องอุปโภคบริโภคโดยเฉพาะอย่างยิ่งยาและเวชภัณฑ์เป็นสิ่งหายาก สิ่งเหล่านี้เป็นภาระอย่างหนักที่กระทรวงสาธารณสุข ซึ่งเริ่มก่อตั้งต้องพะวักพะวนกับการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า คือ ความเจ็บป่วย ปัญหาการขาดแคลนยา เวชภัณฑ์ งบประมาณ ตลอดจนขาดแคลนแพทย์ และพยาบาล

ครั้งเมื่อสงครามโลกเสร็จสิ้น ในช่วงเวลานั้นสภาวะการขาดแคลนและความจำเป็นที่จะต้องมีการบูรณะชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนยังเป็นความจำเป็นของประเทศ ทรัพยากรทั้งหลายของประเทศจะต้องระดับไปแก้ปัญหารีบด่วนอื่น ๆ การสาธารณสุขของประเทศจึงยังไม่ได้รับการพัฒนาเท่าที่ควร ในระยะนี้ จอมพล ป. พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรี (พ.ศ.2494-2500) รัฐบาลได้มีนโยบายด้านสาธารณสุข คือ การส่งเสริมช่วยเหลือประชาราษฎร์ ในการอนามัยและการรักษาพยาบาล โดยจะปรับปรุงและจัดสร้างโรงพยาบาล สถานีอนามัย รวมทั้งดำเนินการให้มีแพทย์ พยาบาล ตลอดจนเวชภัณฑ์ให้มีปริมาณเพิ่มขึ้น เพื่อช่วยเหลือประชาชนในทางป้องกันและบำบัดโรคต่าง ๆ กรมการแพทย์จึงได้เร่งสร้างโรงพยาบาลประจำจังหวัดจนครบทุกจังหวัด ในปี พ.ศ.2499 และเพื่อสนองความต้องการบุคลากรพยาบาลสำหรับโรงพยาบาลที่เกิดขึ้นในช่วงเวลานั้น องค์การอนามัยโลกได้เข้ามาช่วยเหลือกระทรวงสาธารณสุขโดยการส่ง มิสซิส จี ริชาร์ดสัน (Ms. G. Richardson) พยาบาลผู้เชี่ยวชาญเข้ามาศึกษาสภาพของพยาบาลในประเทศไทนในปี พ.ศ.2493 และในปี พ.ศ.2494 องค์การซีอีเอ ( C.E.A ) ได้ส่ง มิสซิส อินกา บอร์ครอท ( Ms. Inga Byorkroth ) เข้ามาให้ความช่วยเหลือแก่ประเทศไทยทางด้านการศึกษาพยาบาล การบริการพยาบาลผดุงครรภ์ และการพยาบาลสาธารณสุข พยาบาลผู้เชี่ยวชาญ พยาบาลทั้งสองท่านนี้ได้ให้ข้อแนะนำแก่กระทรวงการสาธารณสุข (ชื่อกระทรวงสาธารณสุขในสมัยนั้น) เพื่อพิจารณาว่ากิจการในส่วนที่เกี่ยวกับการพยาบาลควรจะได้มีหน่วยงานรับผิดชอบโดยตรงเฉพาะเกี่ยวกับการควบคุม การสนับสนุน การจัดบริการของพยาบาลซึ่งปฏิบัติงานอยู่ในโรงพยาบาลตามภูมิภาค ไม่สามารถพัฒนาความรู้ให้ทันต่อเหตุการณ์ ประกอบกับการเดินทางติดต่อกันในแต่ละจังหวัดก็ลำบาก จำเป็นต้องมีหน่วยงานในส่วนกลางที่เป็นศูนย์รวมในการช่วยส่งเสริมพยาบาลด้านการศึกษาและการพัฒนาบุคลากรบุคลากรพยาบาลในด้านต่าง ๆ จึงเป็นแนวคิดที่ผู้เชี่ยวชาญเสนอแนะกระทรวงสาธารณสุขในจัดตั้ง “กรมการพยาบาล” ขึ้นเพื่อเป็นศูนย์กลางของหน่วยงานด้านการพยาบาลในการติดต่อประสานงานด้านการพยาบาลระหว่างกระทรวงสาธารณสุขกับสถาบันพยาบาลภายในประเทศและองค์การระหว่างประเทศ ตลอดจนการปรับปรุงมาตรฐานการศึกษาและการพยาบาลทุกสาขา ส่งเสริมและให้ความช่วยเหลือด้านบริการพยาบาลผดุงครรภ์และพยาบาลสาธารณสุขหรือนางสงเคราะห์ในประเทศไทย

พ.ศ.2493 จนกระทั่ง พ.ศ.2495 ซึ่งเป็นรัฐบาลในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช พิจารณาเห็นความสำคัญของการพยาบาล จึงมีคำสั่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข ที่ 109/2495 ลงวันที่ 20 พฤษภาคม พ.ศ.2495 ให้แยกกิจการส่วนที่เกี่ยวกับการพยาบาลออกเป็นส่่วนหนึ่งต่างหาก เป็นระดับกอง ขึ้นตรงต่อสำนักงานปลัดกระทรวงและได้กำหนดเป็นพระราชกฤษฎีกาเมื่อวันที่ 14 ตุลาคม พ.ศ.2495 ประกาศในพระราชกิจจานุเบกษา เล่ม 69 ตอน 63 วันที่ 14 ตุลาคม พ.ศ.2495 หน้า 1284 โดยมีวัตถุประสงค์ที่จะให้สอดส่อง ส่งเสริม และช่วยปรับปรุงมาตรฐานการปฏิบัติงานและการศึกษาพยาบาลของกรมต่าง ๆ ในกระทรวงสาธารณสุขให้มีระดับสูงขึ้น ตลอดจนปรับปรุงส่งเสริมการพยาบาลสาธารณสุขทั้งด้านปริมาณและคุณภาพ เพื่อส่งเสริมสุขภาพ บรรเทาความเจ็บป่วย และลดอัตราการตายของประชาชน และได้คัดสรรพยาบาลเข้ามาปฏิบัติงานโดยมุ่งเน้นเกี่ยวกับงานการพยาบาล ว
วันที่ 1 มกราคม พ.ศ.2496 กองการพยาบาลมีหัวหน้ากองซึ่งมีฐานะเทียบเท่าหัวหน้ากองในส่วนราชการอื่น ๆ เป็นคนแรก คือ นางสาวสงวนวรรณ เฟื่องเพชร
วันที่ 25 เมษายน พ.ศ.2496 สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข มีหน้งสือเวียนแจ้งให้กรมต่าง ๆ ในสังกัดกระทรวงสาธารณสุขทราบเรื่องส่วนราชการของกองการพยาบาล